Evdeki kitapları kataloglama: adım adım rehber
Kitaplık büyüdükçe aynı soru tekrar tekrar gelir: “Bu kitap bende var mıydı?” Kitapçıda tereddüt edip aynı kitabı ikinci kez almak, birine verdiğiniz kitabın kimde olduğunu hatırlayamamak ya da bir kitabı bulmak için bütün rafları taramak, kataloğu olmayan her ev kütüphanesinin ortak derdidir.
Katalog bu sorunların tek çaresidir: elinizdeki kitapların, nerede durduklarıyla birlikte yazılı bir listesi. Bu rehberde, yöntem ne olursa olsun işe yarayan adımları sırayla anlatıyoruz.
1. Önce neyi kaydedeceğinize karar verin
En sık yapılan hata, ilk gün her kitap için on alan doldurmaya çalışıp üçüncü rafta bırakmaktır. Kataloğu ayakta tutan şey alan sayısı değil, her kitabın kayıtlı olmasıdır. Bu yüzden iki katman düşünün:
Her kitapta mutlaka olsun:
- Kitabın adı
- Yazarı
- ISBN (varsa)
- Durduğu raf
Zamanınız olursa ekleyin:
- Yayınevi ve baskı yılı
- Konu ya da tür
- Kısa bir not: kimden geldiği, nereden alındığı
Raf bilgisini zorunlu katmana koymamızın sebebi basit: katalog yalnızca “var mı?” sorusunu değil, “nerede?” sorusunu da cevaplamalı.
2. Raflarınıza ad verin
Katalogda “salondaki kitaplık” yazmak, kitabı bulmaya yetmez. Her rafa kısa ve tutarlı bir ad verin; sonra kitabın o raftaki sırasını da not edin. Birkaç örnek:
- Salon – üst raf, Salon – orta raf
- Çalışma odası – A, Çalışma odası – B
- Çocuk odası – kitaplık
Adlandırmada tutarlılık, adın kendisinden önemlidir. Bir kez “Salon – üst raf” dediyseniz, bir sonraki kitapta “salon üst” yazmayın; arama yaparken iki farklı raf gibi görünür.
Birden çok evde kitabınız varsa (yazlık, ofis, ailenizin evi) her mekânı ayrı bir kütüphane olarak düşünün. Bir kitabın hangi evde olduğunu bilmek, hangi rafta olduğunu bilmekten önce gelir.
3. Yönteminizi seçin: defter, tablo ya da uygulama
Üç yaygın yol var ve hepsinin yeri var:
- Defter: Başlamak için hiçbir şey gerektirmez. Ama arama yapamazsınız ve kitap sayısı arttıkça sayfa çevirmek zorlaşır.
- Tablo (Excel, Google E-Tablolar): Sıralama ve arama yapabilirsiniz. Ama her kitabı elle yazarsınız ve telefondan kullanmak zahmetlidir.
- Kataloglama uygulaması: Barkodu okutarak kitap bilgisini otomatik doldurur ve raftayken telefondan kullanılır.
Hangisini seçerseniz seçin, aşağıdaki adımlar aynıdır.
4. ISBN’den yararlanın
ISBN, kitabın uluslararası standart numarasıdır. Genellikle arka kapaktaki barkodun üstünde ya da künye sayfasında yazar. Yeni kitaplarda 13 hanelidir ve 978 ya da 979 ile başlar; eski baskılarda 10 haneli ISBN görebilirsiniz.
ISBN iki işe yarar:
- Aynı kitabın farklı baskılarını ayırır. Aynı adı taşıyan iki kitap aslında farklı çeviriler ya da baskılar olabilir.
- Kitap bilgisini otomatik bulmanızı sağlar. ISBN’i bilinen bir kitabın adını, yazarını ve yayınevini elle yazmanız gerekmez.
Arka kapağında barkod olan her kitabı ISBN ile kaydedin. Elle yazmak yerine barkodu okutabiliyorsanız, yazım hatası riski de ortadan kalkar.
5. Raf raf ilerleyin
Bütün kitapları yere yığıp kataloglamaya çalışmayın. Bir raftan başlayın, soldan sağa gidin ve o raf bitmeden bir sonrakine geçmeyin. Bu yöntemin iki faydası var:
- Raf bilgisini her kitapta yeniden düşünmezsiniz; raf boyunca aynıdır.
- Bir gün yarıda bırakırsanız, nerede kaldığınızı bilirsiniz.
Kitabı kaydettikten sonra rafa geri koyun. Kayıtlı ve kayıtsız kitaplar karışmasın.
6. ISBN’i olmayan kitapları atlamayın
Eski baskılar, el yapımı kitaplar, dergiler ve bazı yerel yayınlar ISBN taşımaz. Bunları sonraya bırakmak cazip gelir ama çoğu zaman bir daha dönülmez. ISBN’siz kitapları aynı raf turunda elle girin; ad, yazar ve raf bilgisi yeterli.
7. Her kitaba kendi numarasını verin
Kütüphanelerin kullandığı demirbaş numarası evde de işe yarar. Her kitaba sırayla numara verin ve bu numarayı kitabın iç kapağına kurşun kalemle yazın. Böylece:
- Aynı kitaptan iki tane varsa, ikisini ayırt edebilirsiniz.
- Katalogdaki kaydı elinizdeki kitapla kesin olarak eşleştirirsiniz.
Önemli olan, bir kez verilen numaranın asla değişmemesidir. Kitap rafa, eve ya da koleksiyona göre yer değiştirebilir; numara kitabın kimliğidir ve onunla kalır.
8. Koleksiyonlarla gruplayın
Raf, kitabın fiziksel yeridir. Ama kitaplarınızı başka açılardan da gruplamak isteyebilirsiniz: “okunacaklar”, “çocuklar için”, “imzalı kitaplar”, “ödünç vermem”. Bunlar raflardan bağımsız gruplardır ve bir kitap birden fazla gruba girebilir. İmzalı bir romanınız hem “imzalı kitaplar” hem de “en sevdiklerim” listesinde durabilir.
9. Kataloğu güncel tutun
Kataloğu bir kez hazırlamak işin yarısıdır. Güncel kalması için üç alışkanlık yeter:
- Yeni kitap geldiği gün kaydedin. “Sonra eklerim” dediğiniz kitaplar birikir.
- Kitap yer değiştirdiğinde rafını güncelleyin.
- Birine kitap verdiğinizde not alın: kime, ne zaman.
Yılda bir kez bir rafı seçip katalogla karşılaştırmak da iyi bir kontroldür. Eksik ya da yanlış yerde duran kitapları o zaman yakalarsınız.
Kütüphanem Yanımda ile bu adımlar
Bu rehberdeki adımları Kütüphanem Yanımda ile şöyle uygularsınız:
- Kütüphaneler: Ev, yazlık ya da ofis için ayrı kütüphaneler oluşturursunuz. Her kitap bir kütüphaneye aittir.
- Barkodla ekleme: Telefonunuzun kamerasıyla barkodu okuttuğunuzda, kitap bulunursa form otomatik dolar. Bulunamazsa ISBN’i dolu bir form açılır ve eksikleri siz tamamlarsınız. Web’de barkod okuma, kamerası olan dokunmatik cihazlarda çalışır.
- Elle giriş: ISBN’i olmayan kitapları aynı formdan elle eklersiniz.
- Raf ve raf sırası: Her kitaba raf adı ve sırası yazabilirsiniz. Uygulama aynı kütüphanede daha önce kullandığınız rafları önerir, böylece adlandırma tutarlı kalır.
- Raftan art arda ekleme: Bir kitabı kaydettikten sonra sıradakine geçtiğinizde raf ve koleksiyon seçiminiz korunur; barkodla eklediyseniz okuyucu yeniden açılır.
- Demirbaş numarası: Her kitap için kütüphane bazında demirbaş numarası önerilir. Kaydettikten sonra numara kilitlenir ve değişmez.
- Koleksiyonlar: Bir kitabı birden fazla koleksiyona ekleyebilirsiniz.
- Arama: Arama yalnızca sizin kitaplarınızda çalışır. Kitap adı, yazar, ISBN, demirbaş numarası ya da yayınevi ile tek kutudan ararsınız.
Ücretsiz başlayabilirsiniz; ücretsiz planın sınırları uygulamada gösterilir.